Samen verder, maar hoe? Over herindeling en intergemeentelijke samenwerking

samenwerken_306x189

Enkele onderzoeksresultaten op een rij: uitreksel van hoofdstuk 2 van de Masterthesis van Joost van der Kolk, Bestuurskunde, VU, Amsterdam, 2011. Uitgave vanuit Ministerie van Binnenlandse Zaken, Kennisplatform Intergemeentelijke Samenwerking

Herindeling Samenwerken
Meer ingrijpende  en gevoelige gevolgen Intergemeentelijke samenwerking kent vormen die veel minder ingrijpend zijn.
Autonomie gaat geheel op in een nieuw verband Het betreft veelal samenwerking op bepaalde beleidsterreinen, of de ondersteunende diensten worden gebundeld onder een shared service center
Schaal van de gemeente wordt veel groter, waardoor politiek en ambtelijke organisatie verder van de burger af komt te staan (Fraanje e.a., 2008[1]) Intergemeentelijke samenwerking kan zo omvangrijk zijn dat het merendeel vd taken of alle taken en diensten worden samengevoegd.
Herindeling is in het verleden vaak bovenaf opgelegd, met name door provincies. Na 2002 is het een stuk afgenomen vanweg het “van onderop” criterium. Samenwerking is een vrijwillige aangegaan verband, door gemeenten zelf geïnitieerd, meestal op basis van de Wgr (Wet Gemeenschappelijke regelingen)
Herindeling betekent de opheffing van bestaande en instelling van nieuwe gemeenten, alsmede wijziging van gemeentegrenzen.Wettelijke kader is geregeld in de grondwet en de Wet algemene regels herindeling (Wet Arhi).Besturen van gemeenten, het provinciebestuur of de minister nemen initiatief tot een herindelingsvoorstel.Herindeling betreft alle aspecten van de gemeente: politiek-bestuurlijk en de uitvoerinde organisatie. Ook de geografische gebeiden, de inwoners en de publieke voorzieningen worden onder één nieuwe gemeente gebracht. Deze grote veranderingen met ingrijpende gevolgen maken gemeentelijke herindeling tot een omstreden maatregel (Eshuis & Herwijer,1994[2]) Qua organisatie van intergemeentelijke samenwerking bestaan er grofweg 2 juridische mogelijkheden; de 1ste is het sluiten van een overeenkomst waarin afspraken worden vastgelegd over de verdeling van bepaalde taken: centrumgemeente-constructie; matrixconstructie.De 2de bestuursrechterlijke mogelijkheid is dat gemeenten op basis van de Wgr een gemeenschappelijke openbaar orgaan of lichaam oprichten. (Een vorm is die van de shared service centre). Daarnaast het zgn. SETA-model (Samen En Toch Apart) en de federatiegemeente).Fuseren vd uitvoerende organisaties geeft opschalingsvoordelen en synergie, maar met behoud van van een eigen politiek-bestuurlijke laag en zelfstandigheid.
Hoofdmotieven voor bestuurlijke herindeling:

  1. Gebrekkige bestuurskracht door fusie te verbeteren
  2. Ruimtenood; ruimtelijke planning
  3. Ontwikkelingstaak van gemeenten voor beheren van bijv. een natuurgebied of groot industrieel complex
  4. Reagerend motief: herindelen om een andere dreigende herindeling te voorkomen.
Hoofdmotieven voor Samenwerking

  1. Door samenwerking kwetsbaarheid terugdringen.
  2. Uitvoering van taken professionaliseren
  3. Kwaliteit van dienstverlenen vergroten
  4. Schaalvoordelen, kostenvoordelen, efficiencywinst
  5. Behoud van autonomie / zelfstandigheid
  6. Samenwerking wordt als noodzaak gezien om regionale en gedecentraliseerde opgaven op te pakken.
Gevolgen:

  1. Ambtelijke organisatie vereist integratie
  2. Bestuurlijke gevolgen: Eén college; nieuwe raad; herordening politieke partijen
  3. Egalisering tarieven en verordeningen;
Aangetoond is (Van de Laar,2010[3]) dat intergemeentelijke samenwerking technische voordelen oplevert: kwetsbaarheid wordt verminderd, professionaliteit neemt toe, kwaliteit dienstverlening wordt hoger, meer kansen voor persoonlijke en professionale ontwikkeling van medewerkers, herhalingsvoordelen en de mogelijkheid tot regionale focus.
Effecten: Uit verschillende onderzoeken blijken geen eenduidige conclusies getrokken te kunnen worden. Karakteristiek is dat voordelen van operationele schaalvergroting gepaard gaat met behoud van de politiek-bestuurlijke zelfstandigheid van de afzonderlijke gemeenten.
(Onderzoek Van den Heuvel & Huijben, 2003[4]):

  1. Meer ambtelijke specialisme, grotere financiële mogelijkheden en een minder kwetsbare organisatie;
  2. Herindeling leidt niet tot verbetering van de effectiviteit of kwaliteit van het bestuur

(Onderzoek Beerepoot et al. 2009[5]):

Voordelen Herindeling: vergroot de bestuurskracht: de kwetsbaarheid van de organisatie vermindert, effectiviteit van beleid verbetert en de positie in de regio wordt verstevigd. De dienstverlener is professioneler, meer klantgericht, sneller, met als keerzijde een grotere afstand tot de burger.

Negatieve effecten van herindeling: afname van het vertrouwen van de burger en minder belangstelling voor de verkiezingen. Onderzoeken van COELO (Allers,2010[6] en Finace,2010[7]) tonen aan dat herindeling meestal geen financiële kostenvoordelen oplevert, tenzij de nieuwe gemeente daar bewust op stuurt.

Knelpunten: veelal complexe en ondoorzichtige organisatiestructuren; kostenstijging door opzetten van een nieuwe org.vorm en de verder professionalisering; Colleges hebben moeite met de rol als opdrachtgever van beleidsuitvoering die buiten de organisatie plaats vindt. Gemeenteraden hebben geen directe controle meer over de beleidsuitvoering, met gebrekking democratische legitimiteit als gevolg.

[Verantwoordelijk voor samenvatting: P.J.M. Flohr, Loon op Zand, 2013]


[1] Fraanje, R. et al.(2008),”Herindelingen gewogen. Een onderzoek naar de doelen, effecten en het proces van herindelingen”, Rijksuniversiteit Groningen en Berenschot.

[2] Eshuis & Herwijer (1994), “Samenvoegen van gemeenten”, Deventer, Kluwer.

[3] Van de Laar, S. (2010) “Samen Sterker. Samenwerking tussen gemeenten geanalyseerd”, Delft: Eburon

[4] Van de Heuvel & Huijben (2003), “Bestuurskracht en gemeentelijke schaalvergroting”, Openbaar bestuur(1): 30-35

[5] Beerepoot, R.M. et al.(2009), ”Processen en effecten van herindeling”, Alphen aan de Rijn, Kluwer

[6] Allers, M.A. (2010),”Gemeentelijke schaalvergroting levert geen geld op”, Economisch Statistische Berichten 95 (4586): 341-342

[7] Finace (2010), “Rapport Fusies Gemeenten”, Amstelveen: Finace

Dit bericht werd geplaatst in Algemeen, Lokale politiek, Samenwerken en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s